Usok. Apoy. Tear gas. Basag na salamin.
Ganito ang larawan ng Europa nitong Sabado, October 17. Sabay-sabay na nagliyab ang mga lansangan sa iba't ibang bansa. Daan-daang libong Europeano ang lumabas sa magkakahiwalay na rally na walang iisang organizer, para i-protesta ang mahal na bilihin.
Hindi ito iisang movement. Marami ito. Pero iisa ang pinanggagalingan ng galit.
FRANCE: ANG SENTRO NG GALIT
Ang France ang pinakamatinding tinamaan. Ayon sa Interior Ministry, mahigit 550,000 katao ang sumama sa mga rally sa buong bansa. Sa Paris pa lang, 110,000 ang nagmartsa.
Nagsimula itong mapayapa. Pero nauwi sa gulo. Ayon kay Prime Minister Sébastien Lecornu, 1,200 ang inaresto at 150 pulis ang nasugatan. Dose-dosenang tindahan ang ninakawan sa Paris, Marseille, Nice, Toulouse, Strasbourg at iba pang lungsod.
Ang pinakamasakit na eksena? Sa Limoges. Halos tuluyang natupok ng apoy na sinindihan ng mga nakamaskarang raliyista ang city hall na mahigit 140 taon nang nakatayo.
PAANO NAGSIMULA: ISANG HIGH SCHOOL, ISANG REKLAMO
Hindi ito nagsimula sa malaking rally. Nagsimula ito sa isang high school.
Noong September 21, sinindihan ang mitsa sa Lycée Antoine-de-Saint-Exupéry sa Créteil, sa labas ng Paris. Ilang araw bago nito, nag-strike ang mga teacher dahil sa kakulangan ng resources at mga bakanteng posisyong hindi napupunan.
Ano ang reklamo ng mga estudyante? Kulang na teachers, 32 hanggang 35 estudyante sa isang klase, mahahabang oras, sirang gusali, at mga classroom na umabot sa 40°C noong heatwave.
Parang tanghaling tapat sa Tuguegarao — pero sa loob ng classroom.
"Paralisado ang school namin dahil walang resources, walang teachers, kulang ang desks,"
sabi ng isang estudyante sa AFP.
Mula sa isang school, kumalat sa buong bansa. Mula sa ilang linggong student protests, lumaki ito at sinamahan na ng mga marahas na grupo na tumarget sa mga pampublikong gusali, luxury boutiques at supermarkets. Lumawak din ang usapin — hindi na lang edukasyon, kundi presyo ng fuel at lumiliit na purchasing power ng sahod.
SINO ANG NANGUNGUNA?
Sa France, ang mga student union ang nasa harap. Ang Union Syndicale Lycéenne (USL), sa pamumuno ng presidente nitong si Ryad Rani, ang nagbuo ng mga hinaing ng movement.
Kasama nila ang Union étudiante ng mga university student. Kabilang sa kanilang demands ang 150,000 dagdag na slots sa kolehiyo, at ang pagpapatigil sa bawas sa housing aid at sa pagtaas ng tuition.
May mga sumasakay rin. Ayon sa French media, nakatakdang sumama ang mga dating lider — ang movement na sumiklab noong 2018 dahil sa presyo ng fuel at ng "Yellow Vest" inequality.
Iba ang tingin ng gobyerno. Sinisi ni Lecornu ang mga "ultraleft" na grupo sa karahasan, at sinabing sumabay ang mga kriminal para manloob.
BANSA-BANSA: KUMALAT ANG APOY
Belgium. Sa Brussels, na ilang linggo nang may student protests laban sa university registration fees, nagpaputok ang pulis ng tear gas at water cannon. Ganito rin sa Liège. Sabi ni Interior Minister Bernard Quintin, hindi na ito protesta kundi organisado at paulit-ulit na karahasan para guluhin ang lipunan.
Italy. Inorganisa ng komiteng "Italy in the Square" ang mga rally laban sa inflation, mababang sahod, underfunded na healthcare at sirang public schools. Mahigit 5,000 ang sumali sa Milan pa lang. Sa harap mismo ng sikat na Duomo, sumiklab ang gulo. Mga 12 ang naospital at mga 50 ang dinampot. Nagkagulo rin sa Bologna at Turin. Sa Turin at Rome, inokupa ng mga estudyante ang mga high school sa ilalim ng slogan na "Gayahin natin ang France."
Spain. Iba ang mukha ng galit dito — housing. Nagsimula ito sa eviction ng isang 87-anyos na lola na si Maricarmen, na kalaunan ay pumanaw. Ayon sa organizers, mga 500,000 ang nagmartsa sa Madrid noong October 3; 70,000 naman ayon sa awtoridad. Kasabay nito, nag-indefinite strike mula October 14 ang mga 65,000 teacher sa public schools ng Madrid, humihingi ng salary increase, mas maliit na class size at mas magandang facilities. Nag-call na ng snap election si Prime Minister Pedro Sánchez sa November 29, at may 24-hour general strike sa buong Spain sa November 11.
Albania. Pinakamarahas sa labas ng France. Limang sunod na araw na ang sagupaan sa Tirana. Sa unang pagkakataon, gumamit ang pulis ng rubber bullets. 167 na ang naaresto at 132 pulis ang nasugatan. Ang demand: mag-resign si Prime Minister Edi Rama.
Nagsimula ang "Flamingo" movement bilang protesta laban sa isang luxury resort sa timog na baybayin na konektado sa investment firm na itinatag ni Jared Kushner, son-in-law ni US President Donald Trump.
Isang eksenang tumatagos sa puso: sinunog ng mga estudyante ang isang maleta at inihagis sa bakuran ng Ministry of Education — simbolo na ayaw na nilang umalis ng bansa para lang makahanap ng magandang buhay.
Pamilyar ba sa atin ang maletang iyan?
BAKIT NGAYON?
Isang salita: presyo.
Noong February 28, naglunsad ng air strikes ang US at Israel laban sa Iran, at bumagsak ang daloy ng langis sa Strait of Hormuz. Mula noon, sumipa ang presyo ng krudo at gas. Tinaya ng EU na aabot sa 3.1% ang inflation ngayong taon — isang buong percentage point na mas mataas sa inaasahan.
Dagdag pa ang austerity. Ayon sa European Commission, lampas 5% ng GDP ang budget deficit ng France at Belgium ngayong taon. Kapag kapos ang budget, ang edukasyon ang unang tinatapyasan.
Paliwanag ni Prof. Alberto Alemanno ng HEC Paris, hindi ito iisang movement kundi sabay-sabay na protesta na may magkakatulad na hinaing: underfunded na edukasyon, mahal na bilihin, at malabong kinabukasan ng mga graduate. Babala niya, may early signs na rin ng mobilisasyon sa Greece, Germany at Austria.
ANG TUGON NG MGA LIDER
Sabi ni President Emmanuel Macron sa X, ang mga may sala ay kakasuhan at paparusahan. Sa Italy, kinondena ni Prime Minister Giorgia Meloni ang karahasan: may karapatang magprotesta, pero walang karapatang sunugin ang mga lungsod. Sa Albania, tumanggi si Rama na mag-resign at inakusahan ang oposisyon na nag-uudyok ng karahasan.
EPEKTO SA PILIPINAS AT SA ATING MGA OFW
Malayo ang Europa. Pero hindi malayo ang epekto.
Una, ang ating mga kababayan. Daan-daang libong Pilipino ang nasa Europa. Sa Italy pa lang, isa ito sa pinakamalaking Filipino community sa kontinente, na may mahigit 170,000 kababayan. Marami sa kanila ang nasa Milan at Rome — ang mismong mga lungsod na may gulo. Sila ang mga caregiver, kasambahay, nurse at manggagawang sumasakay ng tren at bus araw-araw. Kapag sarado ang station, may tear gas sa plaza, at may transport strike, sila ang unang naiipit.
Ikalawa, ang remittances. Kabilang ang Pilipinas sa top destinations ng remittances mula sa Italy, at ang Rome at Milan ang pinakamalaking pinanggagalingan nito. Kapag mas mahal ang upa, kuryente at pamasahe sa Europa, mas kaunti ang natitira para ipadala sa pamilya sa probinsya.
Ikatlo, iisang ugat. Ang Hormuz crisis na nagpapataas ng presyo sa Europa ay siya ring nagpapataas ng presyo ng diesel at gasolina dito sa atin. Ramdam ito ng bawat jeepney driver at bawat nanay sa palengke. At ramdam na ng marami: mahigit kalahati ng mga pamilyang Pilipino ang nag-rate sa sarili bilang mahirap sa third quarter, ang pinakamataas ngayong 2026.
Ikaapat, ang byahe. Para sa mga pauwi o paalis, asahan ang abala. May banta ng strike ng Air France, Transavia France at Corsair mula October 17 hanggang 21. Sa Spain, ihanda ang sarili sa general strike sa November 11.
MAY ADVISORY NA ANG EMBAHADA SA PARIS
Naglabas na ng abiso ang Embahada ng Pilipinas sa France. Magandang balita ang una nitong laman: walang naiulat na nasaktan, nasawi o naaresto na Pilipino kaugnay ng mga pambansang protesta noong October 17.
Ang payo ng Embahada sa ating mga kababayan: "manatiling kalmado, iwasan ang mga lugar ng protesta at malalaking pagtitipon, at sundin ang mga tagubilin ng mga lokal na awtoridad."
Huwag lumapit sa rally dahil lang sa kuryosidad. Umalis agad kapag tumindi ang tensyon. Umiwas sa anumang komprontasyong pampulitika, dahil walang kinikilingan ang Embahada sa mga debate sa pulitika ng France. Panatilihing naka-charge ang cellphone, magdala ng ID, at ipaalam sa pamilya kung nasaan kayo. Paalala rin sa mga magulang: bantayan ang mga anak at kabataan para hindi sila mapalapit sa mapanganib na pagtitipon.
Sa ngayon, ang Embahada sa Paris pa lang ang naglabas ng ganitong abiso. Wala pa kaming nakikitang katulad na advisory mula sa ating mga embahada sa Italy, Spain at Belgium. Patuloy naming inaabangan ang anumang pahayag mula sa DFA at sa ating mga embahada.
PAALALA SA MGA KABABAYAN SA EUROPA
• Iwasan ang mga rally site, lalo na ang Place de la République sa Paris, Piazza del Duomo sa Milan, at Skanderbeg Square sa Tirana.
• Huwag sumali sa protesta. Bilang foreigner, maaaring malagay sa alanganin ang inyong residence o work permit kapag nadamay sa gulo.
• Mag-ingat sa mga viral video. Natukoy ng NewsGuard ang mga fake o out-of-context na video na ikinakalat para palakihin ang kaguluhan sa France. I-verify muna bago i-share.
• I-save ang numero ng embahada. Sa Italy (na sumasaklaw rin sa Albania): +39 333 243 3958, [email protected]. Para sa France at Spain, bisitahin ang parispe.dfa.gov.ph at madridpe.dfa.gov.ph.
ANO ANG SUSUNOD?
Hindi pa tapos ito. Papasok ang Europa sa sunod-sunod na eleksyon sa susunod na 12 buwan — sa Spain, France, Italy at Poland. Anim na buwan na lang bago ang presidential election sa France. Ang galit sa kalsada ngayon ay magiging boto bukas.
Patuloy naming babantayan ang sitwasyon at ang kalagayan ng ating mga kababayan sa Europa.
