A Mismanaged Philippines

On Wednesday, August 12, in the Third Division of the Sandiganbayan, a former secretary of the Department of Public Works and Highways sat down and explained how the Republic actually budgets money.

Manuel Bonoan testified that every senator of the 19th Congress availed of something called a leadership fund — at least P500 million each, and as much as P1 billion for those who chaired committees. Ang kabuuan sa 2025 na budget ng DPWH: P24 bilyon. Hindi ito nakatago sa isang sobre. It moved through the department, through undersecretaries, into the budget proposal, and out the other side as a law of the land.

Tapos, sunod-sunod ang sagot.

Miguel Zubiri, who was Senate President, denied having any discretion over who got what. Sherwin Gatchalian: "Never heard." JV Ejercito: "I don't have any idea." Panfilo Lacson, who flagged the thing back in April, called it improper — but not illegal — and said it was the creation of the department itself.

At mula sa Malacañang, ito ang paliwanag ni Palace press officer Claire Castro: "If the President knew it, it would not have happened." Sabi niya, lihim daw ang ganitong usapan.

Isang paalala bago tayo magpatuloy. Testimonya ito sa isang kasong nakabinbin. Hindi pa ito napatutunayan sa korte, itinatanggi ito ng ilan sa mga sangkot, at nakasulat sa itaas ang mismong sagot nila. Ang tinitingnan ko rito ay hindi kung sino ang nagnakaw. Ang tinitingnan ko ay kung paano dumaan sa buong gobyerno ang isang bagay na, ayon sa lahat ng tinanong, hindi nila alam.

Twenty-four billion pesos. Ipinasok sa panukalang budget. Pinirmahan bilang batas. Ipinamahagi sa mga senador ng Republika.

At walang nakakaalam.

Iyan ang kuwento. Hindi ang P24 bilyon. Ang kuwento ay ang isang gobyerno kung saan ang bawat tao sa itaas ng talahanayan ay nakatayo, tumuturo sa katabi niya, at sinasabing hindi ko alam. Kapag walang nakakaalam, walang namumuno. And a country that nobody is managing is not being governed. Pinapatakbo lang ito hanggang sa may masira.

Ang taon na ginugol sa sarili

Isang taon na ang nakalipas mula nang tumayo ang Pangulo sa harap ng Kongreso at sabihing may ninanakaw sa flood control.

Ngayon, tingnan natin ang ginawa ng makinarya matapos noon.

Noong Setyembre 11, 2025, nilagdaan ang Executive Order 94 at binuo ang Independent Commission for Infrastructure, pinamunuan ng retiradong mahistrado ng Korte Suprema na si Andres Reyes Jr. Apat sila sa simula.

Nagbitiw si Benjamin Magalong noong Setyembre 26, 2025. Nagbitiw si Rogelio Singson noong Disyembre 3. Nagbitiw si Rossana Fajardo noong Disyembre 31. By the new year, the commission the President created to get to the bottom of the biggest corruption scandal in recent memory was one man, alone, unable to exercise the collegial powers the order gave him.

Nagtapos ang ICI noong Marso 31, 2026. Ang naiwan nito: 32 pagdinig, 36 na testigo, 65 katao na isinangguni sa Ombudsman, 66 immigration lookout bulletin orders. Ipinasa ang mga dokumento noong Marso 24 at isinara ang pinto.

Tinawag ito ng ilang kritiko at editoryal na hindi imbestigasyon kundi containment — isang paraan para paliitin ang usapan, hindi para tapusin. Sabi ni dating Senador Leila de Lima, isa lang itong public ride. Hindi ko sila kailangang paniwalaan nang buo para makita ang bunga: anim na buwan, tapos isinarado.

Sabi naman mismo ni Ombudsman Jesus Crispin Remulla, 124 ang reklamong sumailalim sa fact-finding noong 2025. Sa unang anim na buwan ng 2026, umakyat daw ito sa 209.

Apat ang naisampa sa korte.

45 katao ang may kasong nakahain — 2 nakaupong kongresista, 2 dating mambabatas, 33 dating opisyal ng DPWH, 8 kontratista. 43 pa ang iniimbestigahan, kabilang ang 3 nakaupong senador at 8 nakaupong kongresista. Inaresto si Sen. Jinggoy Estrada noong Hunyo 1 sa isang P573-milyong kaso ng plunder. May hold departure order laban sa dating Speaker na si Martin Romualdez mula Abril 22. Sa SONA noong Hulyo 27, sinabi ng Pangulo na umabot na sa halos P25 bilyon ang na-recover o na-freeze na ari-arian.

Inosente ang bawat isa sa kanila sa mata ng batas hangga't walang hatol. Sinasabi ko 'yan nang buong linaw, at hindi ko binabawasan — dahil 'yan mismo ang punto.

Wala pa ring hatol.

At noong Pebrero ngayong taon, nang may tatlong reklamong impeachment na nakasampa laban sa Pangulo — isa sa mga ito mismo ay tungkol sa pormula ng pamimigay ng proyekto sa DPWH — ibinasura ng House Committee on Justice ang lahat bilang insufficient in substance noong Pebrero 4. Nagboto ang Kamara noong Pebrero 9. Noong Pebrero 10, isinara ang usapin sa pamamagitan ng House Resolution 746, na binotohan ng 284 na kongresista.

Two hundred eighty-four. Walang pagdinig. Walang testigo. Walang ebidensiyang tinimbang sa publiko.

Ganito ang hitsura ng isang taon na ginugol sa pag-aasikaso ng iskandalo, hindi sa pag-aasikaso ng bansa.

Ang bayad

Habang ginagawa ito, may binabayaran ang lahat ng Pilipino, at hindi ito opinyon. Nasa datos.

Noong Agosto 7, inilabas ng Philippine Statistics Authority ang paglago ng ekonomiya sa ikalawang kuwarter ng 2026: 2.3 porsyento. Ang pinakamahina mula pa noong 2009. Bumagsak ang industriya ng 2.4 porsyento. Ang lumobo? Government final consumption — 8.3 porsyento.

Ganito basahin 'yan: gumagastos nang mas malaki ang gobyerno para sa sarili nito habang lumiliit ang aktuwal na ginagawa ng bansa.

Noong Agosto 4, hinawakan ng World Bank ang 3.7 porsyentong hula nito para sa 2026 at ibinaba ang 2027 mula 5.4 patungong 5.2. Ang paliwanag ni Zafer Mustafaoglu: "The uncertainty around infrastructure procurement has made both public and private investors hesitant." Sinabi naman ni Jaffar Al-Rikabi na bumagsak ang foreign direct investment.

Hindi tayo pinarurusahan ng mundo dahil sa pagnanakaw. Pinarurusahan tayo dahil isang taon na ang nakalipas at hindi pa rin nila alam kung sino ang may hawak ng bansang ito.

Ang utang: P12.79 trilyon noong pumasok ang administrasyong ito noong kalagitnaan ng 2022. P18.55 trilyon sa katapusan ng Mayo 2026. Halos anim na trilyon sa loob ng apat na taon. Ang piso, nasa mahigit P63 kada dolyar. At ang tantiya ng nawala sa korupsiyon mula 2016 hanggang 2025 — P8.8 trilyon.

Ilang silid-aralan 'yon. Ilang ospital. Ilang maayos na proyekto para sa flood control.

Ang sagot sa ninakaw na pondo ay walang pondo

Ngayon, ang bahaging dapat ipaliwanag sa bawat botante.

Nang sumabog ang iskandalo, tinanggal ng Kamara ang buong locally funded flood control ng DPWH sa 2026 na budget — mahigit P250 bilyon, halos 29 porsyento ng buong panukala ng ahensiya.

Saan napunta? Mga 40 porsyento — P102 bilyon — ay inilipat sa ayuda at iba pa. P32.6 bilyon sa AICS ng DSWD. P14.82 bilyon sa TUPAD ng DOLE. P56 bilyon sa edukasyon.

Sabi ng ekonomistang si Emmanuel Leyco, ang paglilipat sa AICS at TUPAD ay "just another maneuver to re-label the pork barrel" — mahina ang beripikasyon, madaling gawing kasangkapan ng patronahe.

So follow the logic, dahil ito ang pinakamalinis na larawan ng mismanagement na maibibigay ko sa 'yo.

Ninakawan tayo sa pondo ng flood control — ang Pangulo mismo ang unang nagsabi nito sa harap ng Kongreso. Ang sagot ng estado ay hindi ayusin ang sistema, hindi linisin ang procurement, hindi parusahan ang kumuha. Ang sagot ay burahin ang pondo — at ilipat ang malaking bahagi nito sa mga programang, ayon mismo sa mga eksperto, mas madaling gamitin sa politika.

Tinanggal ang pera. Nanatili ang butas. Nanatili ang mga kanal na hindi ginawa.

At noong Agosto 17 at 18, 2026, umulan.

Naging ilog ang España. Hanggang dibdib ang tubig sa ilang bahagi. Umabot sa baywang sa G. Araneta at Ma. Clara sa Quezon City. Lumubog ang mga bahagi ng Valenzuela, Las Piñas at Parañaque. Nag-utos ang Pangulo ng review sa Las Piñas spillway — proyektong matagal nang naantala.

Sa mismong araw na 'yon, may pagdinig sa Kamara para sa budget ng 2027. P107.4 bilyon ang panukalang flood control. Itinanong ni Rep. Antonio Tinio kung bakit 113 lang sa 197 district engineering offices ang may nakapasok na proyekto — at bakit wala ni isa sa buong Davao Region, gayong binabaha rin doon. Ang sabi niya sa pattern: "What you submit under the national expenditure program is very large, but when it reaches the General Appropriations Act, it is significantly less."

Isang taon matapos ang lahat, hindi pa rin natin masagot kung paano pipiliin ang proyekto.

At habang nag-aaway tayo tungkol sa kanal, may 40 milyong Pilipino — sa 115 milyon — na walang maaasahang malinis na tubig, ayon sa DENR. Ang kailangan para tugunan ito: P200 bilyon. Ang tawag ng isang opisyal ng DENR mismo sa sitwasyon: water bankruptcy.

Halos kapareho ng halagang binura sa budget dahil hindi natin mapagkatiwalaan ang sarili nating sistema.

At ang takot

Isang salita lang tungkol sa peace and order, dahil parehong sakit ito.

Sabi ng PNP, bumaba ng 20.6 porsyento ang focus crimes — 9,506 pababa sa 7,883, kung ihahambing ang Enero 6--Abril 5 at Abril 6--Hulyo 4 ngayong taon. Totoo ang bilang hangga't walang nagpapabulaan.

Pero nang harapin ang pakiramdam ng taumbayan na hindi na ligtas, ito ang naging sagot ng Palasyo: "If that is the perception of other people, we see a different thing based on the data."

Iyan din ang sagot sa baha. Iyan din ang sagot sa P24 bilyon. Iyan din ang sagot sa 2.3 porsyento.

Ang datos namin, iba sa nararamdaman ninyo.

Ang pamumuno ay hindi pakikipagtalo sa taumbayan tungkol sa kung ano ang nararamdaman nila. Ang pamumuno ay ang pag-aalis ng dahilan ng pakiramdam na 'yon.

Walang namumuno

Ngayong linggo, muling umikot sa social media ang isang panayam mula 2022 — si dating Senador Sergio Osmeña III, ilang buwan bago ang halalan, tinanong tungkol sa lalaking tatakbo sa pagkapangulo.

"He can't manage this country. That I'm, I'm absolutely sure."

Propetiko raw, ayon sa mga nagpapakalat. Kaya siguro umaabot ito sa akin ngayon at hindi noong isang taon.

Hindi ko ito ipipilit bilang hula. Kampi si Osmeña kay Robredo noong 2022, at may bahagi ng sinabi niya na mali. Sinabi niyang walang karanasan sa pulitika ang lalaki. Halos tatlong dekada na ito sa halalang puwesto noon — bise-gobernador, gobernador nang labindalawang taon, kongresista, senador.

Pero tingnan mo kung bakit ito kumakalat ngayon.

Kumakalat ito dahil naghahanap ang tao ng paliwanag sa isang bagay na hindi maipaliwanag ng sarili nating gobyerno: bakit ganito?

At ang totoong sagot ay mas malamig kaysa sa sinabi ni Osmeña. Hindi kakulangan sa karanasan ang problema. Tatlumpung taon sa puwesto. Labindalawang taon niyang pinatakbo ang isang buong lalawigan. Alam niya kung paano gumagalaw ang budget — kaya nga niya mismo nasabi sa harap ng Kongreso kung ano ang ninanakaw doon.

Hindi ito kakulangan sa karanasan.

Ito ang karanasan, ginamit nang ganito.

Hindi ito kolum tungkol sa pagnanakaw. Marami nang bansang ninakawan at nakabangon.

Ito ay tungkol sa isang bansang tumigil sa pagpapatakbo ng sarili niya habang abala ang mga opisyal sa paglilinis ng sariling pangalan.

Tingnan mo kung saan napunta ang taon. Isang komisyong nawalan ng tatlong komisyoner at namatay sa gulang na anim na buwan. Isang Ombudsman na may 209 na fact-finding at apat na kaso sa korte. Isang Kamara na nagsara ng usapin sa 284 na boto. Isang budget na binura sa halip na ayusin. Isang P24-bilyong pondo na dumaan sa buong gobyerno at, ayon sa lahat ng tinanong, hindi nakita ninuman.

Habang ang gawain ng estado — ang pagtatayo ng kanal, ang paglilinis ng tubig, ang pagpapadaloy ng procurement, ang pagpapalago ng ekonomiya — ay naiwan sa mesa, hindi nagalaw.

Mismanagement is not the same crime as theft, and I want to be precise about that. Ang pagnanakaw ay may biktimang nakikita mo agad. Ang mismanagement ay tahimik. Walang naaresto. Walang headline. Ang lumalabas lang ay ang bansang mas mahirap kaysa noong nakaraang taon, baon sa utang, mas mabagal, at mas basa.

At sa huli, iisa lang ang tanong na hindi pa nasasagot ng kahit sinong opisyal ngayong taon, at ito rin ang tanong ng senador, ng Speaker, ng kalihim, at ng Palasyo pagdating sa P24 bilyon:

Sino ang may hawak nito?

Kung ang bawat isa sa kanila ay sasagot ng hindi ko alam — at 'yan mismo ang sinabi nila, isa-isa, nitong Agosto — kung gayon ay walang namumuno sa Pilipinas.

At kung walang namumuno, hindi tayo isang bansang may problema.

Tayo ang problema mismo.

Disclosure

Research, document retrieval, and the initial verification of the public record were done with the help of an AI tool. The editorial judgment — what to pursue, what to include, what to leave out, and what it all means — and the final words are the author's own. The author takes sole responsibility for what is published here.

Every factual account in this column is drawn from the public record: testimony given in open court, statements made at congressional hearings, official statistics, and public statements by the officials named. Where a characterization of official conduct appears, it is the author's opinion, offered as fair comment on a matter of public interest and based on the facts set out above. No allegation of criminal wrongdoing is made against any person beyond what appears in the charges and proceedings described.

The 2022 remarks by former Senator Sergio Osmeña III referred to here were made while he was publicly opposing the Marcos candidacy and supporting Leni Robredo; the interview aired on ANC in February 2022. The column notes where his characterization is contradicted by the public record of elective offices held.

Facts as of the morning of August 21, 2026. All persons named in connection with the flood control and "leadership fund" matters are presumed innocent; the proceedings described are ongoing and no verdict has been reported in the public record as of this writing. Mr. Bonoan's account of the "leadership fund" is testimony given in an ongoing Sandiganbayan proceeding and has been denied in whole or in part by several of the officials it concerns; their denials are quoted here. Figures for the amount removed from the 2026 DPWH flood control allocation have been reported at both P252 billion and P255 billion depending on the accounting used, and the conservative "more than P250 billion" is used throughout. Estimates of total corruption losses are those of the analysts cited and are not official findings. The author welcomes corrections.