On Monday, August 17, the sky opened over Metro Manila and dropped 201.7 millimeters of rain in five hours. Sa loob lang ng dalawang oras — tanghali hanggang alas-dos — bumagsak ang 138 milimetro. That is the MMDA's own figure. For scale: Ondoy dumped 455 millimeters on the National Capital Region over twenty-four hours in 2009.
Halos kalahati ng Ondoy. Sa isang hapon. Walang bagyo.
By Tuesday, 130 barangays in Bulacan were still under water. Bulacan alone had 8,728 people — 2,570 families — crowded into 87 evacuation centers. In Quezon City, 791 people were sheltering in 16 more. Agricultural losses passed P96 million, livestock P3.2 million. Suspendido ang klase sa Caloocan, Malabon, Navotas, Valenzuela, San Juan, Marikina, Mandaluyong.
At ang pinakamalinaw na detalye ay hindi galing sa gobyerno. It came from ordinary people posting videos of their own streets with the same three words: first time ito. Mga kalsadang dating hindi binabaha, binaha. Mga bahay na hindi inaabot ng baha, inabot.
Tandaan mo 'yon. When the people who have lived on a street for thirty years tell you the water has never come this far before, you are no longer talking about weather. That is infrastructure.
BAHA
Ang tanong tuwing bumabaha ay hindi na bakit umuulan. Ang tanong ay saan napunta ang pera.
A year ago the President stood before Congress and told the nation that flood control money had been stolen. He named the problem himself. Ginawa niyang sentro ng kaniyang SONA. And then the country spent a year finding out how deep it went.
Senator Panfilo Lacson's estimate: roughly P180 billion diverted to ghost projects since 2016. In some projects, as much as 60 percent of the allocation was gone before a single truck arrived. Greenpeace's tally, covering flood control and climate-related projects from 2023 to 2025, reaches into the trillion.
Hindi 'yan abstract. Noong Agosto 17 — ang mismong araw na lumubog ang Kalakhang Maynila — a citizens' group in Taguig called Nadamako went public asking for an investigation into P2.8 billion worth of flood control projects in their own city. 42 proyekto ang kinuwestiyon nila. Some, they allege, exist only on paper. Others, they say, became filling material for reclamation along C-6.
Ganito sinabi ng convenor nilang si Jun Menia: "What should be a barrier against water is being used as filling material for C-6."
Ang dapat sanang harang sa baha, ginawang pantambak.
Read that again while looking at a photograph of a tricycle driver dragging his pedicab through water up to his waist. Hindi siya biktima ng habagat. Biktima siya ng isang desisyon na ginawa sa isang opisina, ng isang taong nakaupo, na may pangalan.
DUGO
Habang tumataas ang baha, may ibang tumataas.
Noong Agosto 2, sa isang highway sa Barangay Kibudtungan, Carmen, Cotabato, tinambangan si Arnel "Boyet" Aliudin, barangay chairman ng Cadiis. Siya ang klase ng lider na sinasabi nating kulang tayo — a Moro official known for Muslim-Christian interfaith work, kasama sa joint law enforcement activities.
Naghintay ang mga bumaril sa tabi ng daan. He died instantly. Sinabi ng pulis na siya talaga ang target. Wala pang nahuhuli.
Noong Agosto 15, 30 araw bago ang kauna-unahang BARMM parliamentary elections sa Setyembre 14, ang convoy ng BARMM interim Chief Minister na si Abdulraof Macacua ay tinambangan sa Barangay Bitu, Datu Odin Sinsuat, Maguindanao del Norte. Walang nasugatan.
Noong Agosto 18 — ang umaga mismo matapos lumubog ang Maynila — isang Grade 9 student ang pumasok sa high school ng Ateneo de Zamboanga dala ang isang mahabang baril, isang .45, at isang body camera. Dalawang bata ang namatay. Isinulat ko na ang tungkol doon at hindi ko na uulitin dito, maliban sa isang bagay: 57 araw lang ang pagitan noon at ng pamamaril sa Tacloban.
At noong Hulyo 17, sa labas ng bahay niya sa Caloocan, binaril at pinatay ng dalawang lalaking nakamotorsiklo si Alicia Lipata, 24 na taong gulang, isang political vlogger. Her partner was shot and survived. Sabi ng pulis, gun-for-hire. Sabi ng PNP chief na si Gen. Jose Melencio Nartatez Jr., "we already have a good case." Nasa labas pa rin ang mga suspek.
Now, the part that has to be written honestly.
Sabi ng datos ng PNP, bumababa ang krimen. Focus crimes fell more than 36 percent in July 2026 compared to July 2025. Between April 6 and July 4 this year, eight focus crimes dropped 20.6 percent — 9,506 incidents down to 7,883. Those numbers are true until somebody disproves them, and I am not going to bury them to make this column easier to write.
Pero pakinggan mo ang sariling tagapagsalita ng PNP. Noong Hulyo 20, sinabi ni Col. Allen Rae Co: "We recognize that there is disconnect: this is the actual data, but this is how you feel — there is fear, there is a sense that things are very chaotic."
That is the most honest sentence anyone in this government has said all year. And it is also the whole problem.
Because peace and order is not a spreadsheet. Ito ay pakiramdam ng isang ina na pinapapasok ang anak sa gate ng eskuwelahan. Ito ay pakiramdam ng isang barangay chairman na dadaan sa highway pauwi. Ito ay ang alam mong may titingin kapag may nangyari sa 'yo.
Kapag pinatay ang isang lider ng interfaith peace sa gitna ng kalsada at walang nahuhuli, hindi mo mapatatahimik 'yon ng 36 percent. Kapag binaril sa harap ng bahay niya ang isang dalagang nagsasalita sa internet at libre pa rin ang mga bumaril, hindi mo mapatatahimik 'yon ng 20.6.
Hindi statistics ang kabaligtaran ng takot. Pananagutan.
PERA
Kaya bumalik tayo sa pera, dahil doon nagtatagpo ang baha at ang dugo.
Isang taon matapos ang SONA na 'yon: 45 ang may kaso — 2 kasalukuyang mambabatas, 2 dating mambabatas, 33 dating opisyal ng DPWH, 8 kontratista. 4 ang pumasok sa witness protection. Mahigit 43 pa ang iniimbestigahan, kabilang ang 3 nakaupong senador at 8 nakaupong kongresista. Nagsimula na ang paglilitis kay Sen. Ramon Revilla Jr. noong Mayo. Sumuko si Sen. Jinggoy Estrada. May mga aresto. May hold departure orders.
Wala pang hatol.
Advertisement
Isang taon. Walang nahatulan — and I am not saying somebody should have been convicted without a trial, because that is not how the law works and I do not want it to work that way. Ang sinasabi ko ay ito: in one year, the entire machinery of the Republic — ICI, DOJ, Ombudsman, Sandiganbayan, both chambers of Congress — has not reached the end of a single case, habang taon-taon namang bumabalik ang baha sa parehong kalsada.
Noong Setyembre 21, 2025, mahigit 100,000 katao ang lumabas sa Luneta. Tinawag nilang Baha sa Luneta.
Then, on the same ground, another crowd gathered — the largest of them all, and the one this country managed to talk about entirely wrong.
ANG TRAPIK
Nobyembre 16 hanggang 18, 2025. Quirino Grandstand. Tinawag ng Iglesia ni Cristo ang kanilang mga kapatid para sa Rally for Transparency, Accountability, Justice, and Peace. Puting-puti ang Luneta. Ang bilang, depende sa kung sino ang nagtala: mahigit 500,000 — may nag-ulat ng 630,000 sa unang araw at 600,000 sa huli. 3 araw ang plano. 2 araw lang ang kinailangan.
500,000 katao. Iisa ang hinihingi: transparency sa flood control funds, at pananagutan sa mga kumuha.
Ngayon, subukan mong alalahanin kung ano ang naging usapan noong mga araw na 'yon.
Traffic advisory. Road closure. Rerouting. Kung saan ka dadaan papuntang Roxas Boulevard. Kung gaano katagal ang traffic sa Taft. Ang buong pambansang atensiyon ay napunta sa abala, hindi sa hinihingi. Half a million people and probably more stood in the sun to say one thing, and the question we asked was why the road was closed.
Ganoon din noong Enero 13, 2025, sa National Rally for Peace — mahigit 2 milyon sa Maynila at sa 12 lugar sa buong bansa, humihingi ng patas na pagpapatupad ng batas, 8 buwan bago pa natin narinig ang salitang ghost project. Ang headline noon? Kung aling kalsada ang isasara.
At ngayon, tingnan mo ang nangyari.
P180 bilyon ang tinatayang nawala sa mga ghost project mula 2016. 45 ang may kaso. 43 pa ang iniimbestigahan. 3 nakaupong senador. 8 nakaupong kongresista. P2.8 bilyon sa Taguig na kinukuwestiyon ng sarili nitong mga residente. At noong Lunes, 201.7 milimetro ng ulan ang nagpakita sa atin kung ano ang halaga ng kanal na binayaran pero hindi ginawa.
Sila ang unang nagsabi. Tayo ang nagreklamo sa trapik.
Nobyembre 2025 pa, tama sila — at maaga pa. And what that says about us is worse than anything it says about them: we can dismiss half a million people if we can find a small enough reason.
We have been told for years that the problem with this country is that nobody cares. That is not true. The problem is that we care about the wrong part of the story.
Noong Nobyembre 30, sa Baha sa Luneta 2.0: 90,000. Noong Hunyo 28 ngayong taon, sa White Ribbon March: 3,600.
Hindi 'yan pagsuko. That is exhaustion. Iyan ang hitsura ng isang bayan na sumigaw nang malakas — 100,000, 500,000, 2 milyon — hinintay ang sagot, at hindi nakatanggap.
At nang tanungin ang Pangulo tungkol sa mga panawagang magbitiw dahil sa bagal ng imbestigasyon, ang sagot niya: "Nonsense."
ANG TANONG
Marami nang bansang binaha. Marami nang bansang may krimen. Marami nang bansang may magnanakaw sa gobyerno. Hindi 'yan ang sakit natin.
Ang sakit natin ay walang gumagawa ng trabaho.
Trust rating ng Pangulo, 28 porsyento sa Pulse Asia nang ilabas ito noong Hulyo 20 — bumaba ng 7. Approval, 29, Disapproval, 50. Sa Mindanao, 79 porsyento ang hindi sang-ayon sa kaniya. I do not measure a presidency by a survey. I am only saying the country has already rendered its own verdict while the courts are still deliberating.
Because here is what all three stories have in common.
Hindi bumaha dahil umulan. Bumaha dahil may nagdesisyon na hindi itayo ang dapat itayo, at walang nakaharang sa kaniya.
May masasamang tao saan mang bansa; ganoon tayo mula pa sa simula. Pero dito, naniniwala ang bumaril na uuwi siyang walang mangyayari sa kaniya — at sa ngayon, tama siya.
Laging may sakim, saan mang panahon; hindi 'yan bago. Pero dito, natutunan ng sakim na ang gobyerno ay isang gusaling walang nakatira.
Tatlong balita. Iisang butas.
Hindi ko hinihiling na maging perpekto ang Pangulo. Hindi 'yon ang trabaho. Ang trabaho ay tumayo sa harap ng bansa at sabihin: ako ang may hawak nito, ako ang mananagot, at ito ang mangyayari sa susunod na 30 araw. At kapag hindi nangyari, bumalik at ipaliwanag kung bakit.
Iyon lang. That is the entire job.
Sa halip, ang natutunan nating asahan ay imbestigasyon na inuutos, komisyon na binubuo, presscon na dinadaos, at ang baha na bumabalik sa parehong kanto sa susunod na Agosto.
At huwag nating sabihing walang nagbabala. May nagbabala. Kalahating milyon sila noong Nobyembre, at milyon-milyon noong Enero bago pa 'yon, nakatayo sa init ng Luneta. Ang narinig natin ay ang trapiko.
May baha sa sahig. May dugo sa kalsada. At ang perang dapat sanang harang sa baha ay nakatambak na ngayon sa ilalim ng isang reclamation site. O kaya naman ay inuubos na ng mga magnanakaw nito para sa sariling luho.
Gaano pa ba kataas ng baha ang gusto mo? Gaano pa karaming dugo ang dadanak, at ilang trilyon pa ang hahayaang manakaw sa bayan bago tayo magising sa katotohanan?
Reader comments
Comments are closed for this article.
No comments yet.