Muling nasa gitna ng usapan ang isyu ng mga troll farm sa Pilipinas matapos ibunyag ng OpenAI ang isang AI-powered na troll operation na pabor kay Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. (BBM), at matapos itong sumabog din sa deliberasyon ng Senado sa budget ng Presidential Communications Office (PCO). Bago natin talakayin ang mga ito, linawin muna natin ang mga batayang konsepto.
Ano ang troll?
Sa mundo ng internet, ang “troll” ay tumutukoy sa isang taong sadyang nanggugulo, nang-iinis, o nagpapakalat ng maling impormasyon sa mga online na espasyo tulad ng Facebook, X, TikTok, at YouTube. Layunin ng troll na pag-initin ang usapan, siraan ang isang tao o grupo, o iligaw ang publiko. May dalawang uri ito: ang mga ordinaryong troll na nanggugulo lamang para sa sariling aliw, at ang mga bayarang troll na may organisadong misyon, kadalasan pampulitika o pangkomersyal, at binabayaran ng malaki para gawin ito.
Karaniwang gumagamit ang bayarang troll ng mga pekeng account o “fake account,” mga profile na gawa-gawa lamang ang pangalan at larawan, o ng mga binili at dating tunay na account upang magmukhang lehitimo. Kapag daan-daang account ang hawak ng iilang tao lamang, kaya nilang palabasin na “maraming tao” ang may parehong opinyon kahit iilan lang talaga sila. Tinatawag itong “astroturfing,” o pekeng grassroots na suporta. Kadalasang nasa comments section ang trabaho ng mga ito.
Ano ang troll farm at ano ang ginagawa nito?
Ang troll farm ay isang organisadong operasyon na may opisina, may empleyado, may sahod, at may quota, na ang trabaho ay magpakalat ng koordinadong mensahe sa social media. Isipin itong parang call center, pero sa halip na sumagot ng tawag, ang mga empleyado ay buong araw na nagpo-post, nagko-comment, nagse-share, at nagre-report ng mga account ng kalaban gamit ang maraming pekeng profile. May hierarchy ito: mga strategist o “think tank” na gumagawa ng mensahe at script, mga team leader na namamahagi ng “talking points” araw-araw, at mga operator na nagpapatakbo ng sampu-sampung account bawat isa.
Apat ang pangunahing ginagawa nito. Una, nagpapakalat ito ng disinformation: mga maling balita, minanipulang larawan o video, at ngayon ay pati AI-generated na content. Pangalawa, pinapalobo nito ang “engagement”: pinapa-trend ang mga hashtag at pinapalaki ang likes at shares upang linlangin ang algorithm at ang publiko. Pangatlo, dinudurog nito ang reputasyon ng mga kritiko, mamamahayag, at karibal upang patahimikin sila. At pang-apat, nililito nito ang publiko: kapag napuno ng magkakasalungat na kuwento ang social media, hindi na makilala ng mga tao ang totoo sa peke, at humihina ang tiwala sa lehitimong pamamahayag.
Ang ibinunyag ng OpenAI: “Operation High Five”
Sa report ng OpenAI na pinamagatang Disrupting Malicious Uses of AI, na unang inilabas noong Hunyo 5, ibinunyag ang operasyong tinawag nitong “Operation High Five”: ang malisyosong paggamit umano ng ChatGPT upang gumawa ng English at Taglish na social media comments nang maramihan. Ang mga komentong ito, na ipinost sa TikTok at Facebook, ay pumupuri kay Pangulong Marcos at tumutuligsa naman kay Vice President Sara Duterte. Inalis na ng OpenAI ang mga Philippine ChatGPT account na sangkot.
Ayon sa report, konektado ang aktibidad sa Comm&Sense, isang commercial marketing company na nakabase sa Makati City, na pinamumunuan ni Joseph Agustin “Jager” Tanko, anak ng ultra-bilyonaryong si Yossi Tanko. Detalyado ang modus: ginamit umano ang ChatGPT para i-analyze ang mga social media post tungkol sa pulitika ng bansa, mag-suggest ng mga tema bilang tugon, at mag-generate ng maiikling komento, kadalasang sampung salita, na ipinost gamit ang mga bagong gawang account na kadalasang walang online friends. Nabuo rin sa tulong nito ang limang TikTok channel na nagpo-promote sa Pangulo, na nagsimulang mag-post noong kalagitnaan ng Pebrero. Wala pang komento ang Comm&Sense sa report, at nananatiling alegasyon ang mga natuklasan; hindi pa napatutunayan kung sino ang nagpondo o nag-utos nito.
Ang “troll army” speech ng Pangulo
Bahagi ng kontrobersya ang isang kumakalat na video ng talumpati ni Pangulong Marcos noong nakaraang eleksyon, kung saan pabiro niyang inamin na umupa siya ng mga troll. Ikinuwento niya na nagsimula ito noong 2016, nang hindi umano sila makakuha ng airtime sa ABS-CBN, Channel 7, Inquirer, at Philstar, habang binabanatan sila ng Rappler:
“Sabi ko, the only option that we have is social media. Kaya doon kami nag-concentrate. Kaya nag-hire ako ng libo-libong troll army.”
Advertisement
Ang punchline ng talumpati: ipinakilala niya ang kanyang “libo-libong troll army” na tatlong tao lamang pala, sina Emerald, Franz, at Gerald, ang kanyang social media team. Dagdag pa niya na sila ang nagpanatiling buhay ng kanyang “political fortunes.” Biro man ito, ang video ring ito ang ginamit na panimula sa mas seryosong tanong sa Senado: mayroon nga bang troll ang gobyerno?
Ang usapin sa Senado: trolls at ang PCO
Sumiklab ang isyu sa plenary deliberations ng Senado sa 2026 budget ng PCO. Ipinalabas ni Sen. Robin Padilla ang video ng nasabing talumpati at itinanong kung dapat bang may troll ang gobyerno. Agad na nilinaw ng Senate President na biro lamang ang pahayag ng Pangulo, dahil sagot ito noon sa mga tumutuligsang troll sa kanya.
Si Sen. Loren Legarda naman, bilang budget sponsor ng PCO, ay nagsabing walang troll ang ahensya, hindi ginagamit ang pondo ng gobyerno para sa fake news, at “organic supporters” ang mga tagasuporta nito online, pero inamin din niyang batay lamang ito sa impormasyong ipinarating sa kanya.
Nagpatugtog din si Padilla ng isang unverified audio recording ng diumano’y usapan ng isang “Madam” at isang tagapamahala ng mga vlogger, tungkol sa mga script na ipinapasa, lingguhang budget, at mga kategorya ng troll na tinatawag na “Class A” at “Class D,” kabilang ang isang grupong may hawak na dalawampung troll.
Ayon kay Padilla, kumakalat umano na boses ito ni PCO Undersecretary Claire Castro, na agad namang itinanggi nito sa mismong pagdinig: “Hindi po sa akin iyan.” Iminungkahi ng Senate President na ipasa na lamang ang recording sa NBI para sa voice print examination sa halip na manghula. Sang-ayon dito si Legarda, na nagsabing hindi niya matitiyak kung totoo ang audio o AI-generated (“madali na pong mag-splice ng audio ngayon”), at hayaang mga eksperto ang magpasya.
Inihayag din ni Padilla na naghain siya ng Senate Bill No. 1490, ang Anti-Troll Farm Act. Nang tanungin kung susuportahan ito ng PCO, sumagot si Legarda na oo dahil laban ito sa fake news, at handa pa siyang maging co-author. Sa sumunod na press briefing, muling itinanggi ni Castro na siya ang nasa audio clip; matagal na umano itong umiikot at hindi kinober ng mainstream media dahil hindi matukoy ang pinagmulan, at hinamon niya si Padilla na ibunyag kung saan niya ito nakuha. Naghain din kalaunan si Padilla ng resolusyon para sa isang Senate inquiry sa PCO.
Ang mga biktima: pag-atake sa mga kritiko
Hindi lamang mga pulitiko ang sangkot sa isyu; kitang-kita rin ang epekto nito sa mga ordinaryong kritiko at eksperto. Kaso ni law professor Jen Reyes: matapos niyang ipahayag sa Bilyonaryo News Channel ang kanyang posisyon sa implementasyon ng ICC warrant laban kay Sen. Ronald Dela Rosa, na hindi dapat gawing dahilan ang “pseudo-patriotism” para takasan ang pananagutan sa batas, inulan siya ng mga insulto ng mga tinawag niyang “trolls at kulto members.” Ito mismo ang pangatlong function ng troll farm na tinalakay sa itaas: ang pag-atake sa mga kritiko upang patahimikin sila.
Pero hindi nagpatinag si Reyes. Sinabi niyang nang tingnan niya ang mga profile ng umaatake sa kanya, marami ang mukhang pekeng account o nagpapanggap na abogado sa tulong ng ChatGPT. Para sa kanya, senyales pa nga ang marahas na pag-atake na humihina na ang bisa ng kanilang propaganda: isang “futile defense mechanism,” aniya, dahil alam nilang dumarami ang mga taong mapanuri at gising, at hindi na tumatalab ang kanilang lumang istilo.
Bakit ito mahalaga ngayon?
Pinagtatagpo ng mga pangyayaring ito ang dalawang mukha ng isyu: ang independiyenteng dokumentasyon ng isang platform provider (OpenAI) na may organisado at AI-powered na influence operation sa Pilipinas, at ang tanong sa loob mismo ng gobyerno kung pondong publiko ang tumutustos sa ganitong operasyon.
Kumikilos na ang estado. May Anti-Troll Farm Act nang inihain sa Senado at resolusyon para imbestigahan ang paggamit umano ng pondong publiko sa mga troll farm, at naipasa na sa Kamara ang panukalang Digital Media Anti-False Information Act.
Ang malinaw: ang industriya ng bayarang panlilinlang sa social media ay totoo, organisado, may pondo, at ngayon ay armado na ng artificial intelligence, isang direktang banta sa kakayahan ng publiko na makilala ang totoo sa peke. Gaya nga ng ipinunto ni Padilla: kung ang gobyerno mismo ay nagagamit ng mga gumagawa ng fake news, paano pa ang ordinaryong mamamayan?
At dito nakasalalay ang pinakamabigat na tanong. Kung mapatutunayang sangkot mismo ang Pangulo, ang pinakamataas na pinuno ng bansa, sa mga troll o troll farm, hindi lamang ang kanyang pangalan ang mapapahamak. Malalagay sa masamang liwanag ang buong Pilipinas sa mata ng mundo: isang gobyernong nanlilinlang sa sarili nitong mamamayan gamit ang makinarya ng kasinungalingan. Kaya hindi maaaring balewalain ang mga alegasyong ito; kailangan itong sagutin nang malinaw, imbestigahan nang patas, at patunayang mali, o managot ang dapat managot.
