Natapos ang ikatlong araw ng impeachment hearing nang, sa wakas, matapos ang testimonya ng unang testigo ng prosecution, hindi na nila itinuloy ang paghahain ng susunod na testigo. Walang malinaw na paliwanag kung bakit. Ngunit para kay Atty. Mike Operario, ang tunay na tanong ay hindi kung bakit natapos nang maaga ang araw, kundi kung ano talaga ang napatunayan sa tatlong araw na iyon. Ang sagot niya: wala.
Bakit Article IV muna
"Kagaya ng sinasabi ko sa inyo from the first day," ani Operario, hindi maganda ang optics ng pagpili ng prosecution na unahin ang Article IV, ang grave threats charge. Ang dahilan, sa tingin niya, ay simple na lamang: mayroon silang available na testigo mula sa NBI, at ang kailangan lamang gawin nito sa direct examination ay sabihing may umiiral na video.
"And that's it," aniya.
Ibig sabihin, hindi ito pinili dahil ito ang pinakamalakas na kaso, kundi dahil ito ang pinakamadaling ipakita.
Pinuna rin niya ang naging katangian ng presentasyon ng private prosecutor, na tinawag niyang sobrang theatrical, at ikinumpara pa niya ito sa pag-arte ng aktor na si Ben David. Ang layunin nito, paliwanag niya, ay hindi para sa mga senador, na malamang ay naiinis na rin dito, kundi para sa epekto sa media at social media.
Dito na muling binanggit ni Operario ang kanyang paniniwala:
"Dalawang korte ang dumidinig nito, ang Senado at ang bar of public opinion."
Ang cross-examination
Sa cross-examination, sinabi ni Operario na mahusay ang naging pagtatanong ni Attorney Narvasa, dahil naitanong nito ang tamang mga bagay. Sa halip na manatili sa mga clip na gusto lamang ipakita ng prosecution, napunta ang linya ng tanong sa puso mismo ng imbestigasyon, at doon lumabas ang isang mahalagang detalye: walang private complainant sa kasong ito.
Kung talagang grave threats ang nangyari, dapat ay nagsampa na ng reklamo ang mga umano'y tinatakot, sina First Lady Liza Araneta-Marcos at si dating Speaker Martin Romualdez. Ngunit wala palang affidavit mula sa alinman sa kanila.
Ang imbestigasyon, sabi ni Operario, ay pinasimulan ng NBI sa direktiba ng DOJ, at nang tanungin kung sino pa ang nag-utos nito sa itaas ng DOJ, walang naibigay na sagot.
"Hindi naman bobo ang mga tao," aniya.
Ang konteksto ng banta
Isang legal na argumento na binalikan ni Operario mula pa noong unang araw: hindi maaaring magkaroon ng grave threats na nakasalalay sa isang kondisyon na kapag ang taong nagbabanta ay patay na. Sa madaling salita, kung ang banta ay may kondisyon at hindi kaagad maisasagawa, kailangang tingnan ang buong konteksto kung bakit ito sinabi.
Ipinaliwanag niya na kinuha lamang ng prosecution ang bahagi tungkol sa pagpugot ng ulo nang hindi ipinapakita ang buong panayam.
Ayon sa kanya, galit na galit noon si VP Duterte dahil sa isang insidente kung saan ipinahiya umano ni Pangulong Marcos ang isang PMA graduate na humingi lamang ng regalo, isang tradisyon para sa mga valedictorian sa graduation.
Ang sinabi niya, paliwanag ni Operario, ay isang ekspresyong Pilipino ng matinding inis, tulad ng "gusto kong ilublob sa banga," hindi isang literal na banta.
Sa pananaw niya, sinadya ng prosecution na i-splice ang mga bidyo para gumawa ng sariling naratibo, ngunit napatunayan ng depensa na malinaw ang tunay na konteksto.
Advertisement
"Wala talaga pong krimen na na-commit dito," aniya.
Apat na obserbasyon
Sa kanyang retrospective matapos ang tatlong araw, apat na bagay ang binigyang-diin ni Operario.
Una, mayroon tayong Senate President na walang kakayahan na mamuno sa impeachment hearing, na naging malinaw nang inihalal nila si Senator Chiz Escudero. Sa kanyang pananaw, ito ang unang pagkakataon sa kasaysayan na ang nakaupong Senate President sa panahon ng isang impeachment ay hindi abogado.
Ikalawa, nasaksihan ang kawalan ng kakayahan ng mga public prosecutor mula sa House na magpatuloy nang lampas sa mga opening statement at political speech.
Ikatlo, ang testigo na inaakalang eksperto ay lumabas na "competent witness" lamang, walang personal na kaalaman kundi ang pag-authenticate ng isang bidyo.
Ikaapat, ang pagkakakulong kina Marcoleta at Defensor, na sa tingin niya ay hindi dapat basta ituring na hiwalay sa simula ng impeachment.
Ang bilang
Dito na dumarating ang pinaka-praktikal na argumento ni Operario: ang matematika.
Batay sa kasalukuyang komposisyon ng Senado, may 13 senador sa panig ng mayorya, tatlong boto na kulang para sa 16 na kailangan para ma-convict si VP Duterte, kahit pa ituring nilang hindi na makaboto sina Marcoleta at Jinggoy Estrada.
Wala pang malinaw na senyales ng paglipat ng anumang boto, bagama't binanggit niya si Senator Joel Villanueva bilang posibleng huling lilipat ng kampo.
Ngunit para sa isang sitting senator, mapanganib din ang biglaang paglipat ng alyansa na wala pang isang taon bago matapos ang epektibong panahon ng pamumuno ni Pangulong Marcos, na inaasahang magtatapos sa pagpasok ng 2027 kung saan magsisimula nang mag-posisyon ang mga inaasahang kandidato para sa 2028.
Black propaganda, hindi impeachment
Ang huling konklusyon ni Operario: dahil alam nilang kulang sila sa boto, hindi talaga tungkol sa pagkumbinsi ng Senado ang layunin ng buong prosesong ito, kundi ang pagkumbinsi sa taumbayan na masamang tao si Sarah Duterte.
Ikinumpara niya ito sa naganap kay Jejomar Binay bago ang halalan noong 2016, na sa tingin niya ay tinamaan din ng black propaganda operation dahil siya noon ang nangunguna sa mga survey.
"Same tactic, different method," aniya.
May pangalawang layunin din, ayon sa kanya, na mas mahalaga pa: ang pagtatakip sa iskandalo ng flood control.
Ibinalik niya ang paghahambing sa panahon ng mga Romano, kung saan ang mga gladiator games ay ginagamit para aliwin ang mga taong nagdurusa.
Ganito rin, sabi niya, ang nangyari noong panahon ni Marcos Sr., kung saan ipinasok ang mga bomba film at "experimental cinema" para ma-distract ang bayan mula sa kahirapan at karahasan sa kapulisan.
"Same formula," aniya tungkol sa kasalukuyang administrasyon.
"Keep the people entertained. Keep them busy para makalimutan nila na sila ay pinagnanakawan."
Sa kabila nito, malinaw ang mensahe ni Operario:
"Hindi na tayo papalakpak sa ganito. Hindi na tayo magpapauto."
Ang solusyon, ayon sa kanya, ay simple pa rin: patuloy na magmasid, makilahok, at mag-aral, dahil mahirap makialam ang taong walang alam.
